Gepost op

Zwitserland werkte mee aan holocaust

Dat staat in het vrijdag gepresenteerde slot van een studie naar de opstelling van de Zwitserse regering tijdens de oorlog.

Het land deed zich voor als neutraal, terwijl de zaken met nazi-Duitsland gewoon doorgingen. Zwitserland sloot zijn grenzen voor vluchtelingen. Na de oorlog is het land bovendien laks geweest in het teruggeven van eigendommen aan slachtoffers van de oorlog.

Eerdere bevindingen van de internationale commissie van historici die het onderzoek heeft uitgevoerd, werden met enige tussenpozen sinds 1998 gepubliceerd. De voorzitter van de onderzoeksgroep, Jean-François Bergier, zegt dat grote aantallen vluchtelingen zonder noodzaak aan de grens werden teruggestuurd naar Duitsland. De Zwitserse bevolking toonde zich in haar opstelling jegens de vluchtelingen humaner dan de regering, aldus Bergier, maar dat heeft geen beslissende invloed gehad op het regeringsbeleid, concludeert het rapport.

De houding van Zwitserland heeft duizenden mensen op de vlucht in grote problemen gebracht. De autoriteiten van destijds hebben „bijgedragen aan de realisering van het gruwelijkste doel van de nazi’s, de holocaust”, aldus het rapport, dat 600 pagina’s telt.

De commissie-Bergier beschuldigt de toenmalige Zwitserse autoriteiten van een „uitzonderlijk terughoudend” beleid ten aanzien van vluchtelingen, van wie de menselijke waardigheid „niet altijd” is gerespecteerd. Het land sloot in 1942 zijn grenzen voor vluchtelingen. Wel zijn in totaal 60.000 mensen, van wie de helft Jood was, voor korte tijd toegelaten. Maar zeker 10.000 tot 20.000 zijn bij de grens weggestuurd of het land uitgezet, samen met 14.500 mensen van wie de asielaanvraag niet werd gehonoreerd.

De Zwitserse regering heeft daarmee meegewerkt aan het verwezenlijken van het nazi-beleid om zo veel mogelijk Joden te vermoorden, aldus de historici. Het precieze aantal Joden dat aan de grens is teruggestuurd, is niet meer vast te stellen, maar het moeten er ongeveer 30.000 zijn geweest, net zoveel als er werden toegelaten, aldus de commissie.

De historici concluderen echter ook dat Zwitserland, dat omringd was door de nazi’s en hun bondgenoten, vrijwel genoodzaakt was om concessies te doen aan Duitsland.

Van de vier partijen in de regeringscoalitie wijst alleen de nationalistische Zwitserse Volkspartij het rapport af, omdat er onvoldoende rekening zou zijn gehouden met de moeilijke positie waarin het neutrale Zwitserland zich tijdens de oorlog bevond.

Bergier en de zijnen hebben kritiek op de economische samenwerking tussen beide landen, waardoor de neutraliteit van Zwitserland werd aangetast. Zo is oorlogsmaterieel aan Duitsland geleverd en was er niet voldoende controle op het treinverkeer tussen Italië en Duitsland.

De commissie laakt verder het verzoek van Zwitserland aan Duitsland in 1938, dus voordat de oorlog uitbrak, om de paspoorten van Duitse Joden te markeren met een J, zodat de Zwitsers zouden weten wie ze geen asiel hoefden te verlenen.

Het na de oorlog niet teruggeven van geld en eigendommen die tijdens de oorlogsjaren in Zwitserland waren ondergebracht, was meer het gevolg van „een foute beoordeling” dan van puur winstbejag, stelt de commissie. „Aan deze tekortkoming ligt geen slechtheid ten grondslag. (…) Het lag aan onwetendheid en aan het niet herkennen van een probleem dat op zijn best werd gezien als marginaal”, aldus de commissie, die stelt dat de Zwitsers steeds de nadruk hebben willen leggen op het handhaven van het bankgeheim.

De zittende Zwitserse regering erkent in een reactie op de conclusies van het rapport dat Zwitserland tijdens de Tweede Wereldoorlog soms niet heeft voldaan aan zijn „humanitaire verplichtingen.” In 1995 heeft de Zwitserse president bij de vijftigjarige herdenking van het einde van de oorlog al vergeving gevraagd aan de Joodse gemeenschap voor deze opstelling, aldus de Federale Raad.

De commissie is eind 1996 ingesteld door het Zwitserse parlement. Dat gebeurde na beschuldigingen van Joodse groeperingen dat het land en zijn banken zichzelf in de oorlogsjaren hebben verrijkt. Het rapport is uitgebracht in het Duits, Frans, Italiaans en Engels.

Gepost op

?Staatssteun voor slachtoffers Papon?

Dat stelt regeringscommissaris Sophie Boissard in een vrijdag uitgebracht advies aan de Franse Raad van State, die binnen twaalf dagen uitspraak moet doen over de kwestie.

Papon, die in april 1998 voor zijn aandeel in de deportatie van 1690 Franse Joden tot tien jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, wil dat de Franse staat volledig opdraait voor de schadevergoeding van 720.000 euro die hij aan de civiele partijen in zijn proces moet betalen. Boissard zegt in haar advies dat 200.000 euro billijk zou zijn. „Dit dient alleen om te erkennen dat de Franse regering collectief een deel van de verantwoordelijkheid draagt voor de zeer ernstige fouten die tussen juli 1942 en augustus 1944 in Bordeaux zijn begaan.”

Boissard stelt ook dat „de republiek zich niet aan de erfenis van Vichy kan onttrekken.” De Franse staat „moet alle consequenties aanvaarden van tegenwoordig en vroeger optreden van zijn diensten, ook indien die diensten onder de voogdij van onrechtmatige autoriteiten ernstige onregelmatigheden hebben begaan”, aldus Boissard.

Alain L?vy, een van de advocaten van de civiele partijen, zei dat het advies strookt met wat hij al heel lang stelt: „de erkenning van de verantwoordelijkheid van de Franse staat.” Maurice Papon mag zich echter niet achter het advies verschuilen om zich aan betaling te onttrekken, zei hij.

Gepost op

Polen geeft Lutherbijbel terug

De historische Bijbel in de vertaling die Luther in 1534 voltooide, heeft meer dan vijftig jaar in de Poolse plaats Krakow gelegen. Duitse bibliothecarissen hadden hem daar in de Tweede Wereldoorlog naartoe gebracht om het monumentale boek te vrijwaren voor de geallieerde bombardementen.

Voor de Duitsers markeerde Luthers bijbelvertaling niet alleen de opkomst van het protestantisme maar ook die van hun eenheidstaal, het Hochdeutsch.

Luthers Bijbel kwam nauwelijks zestig jaar na de uitvinding van de boekdrukkunst van de persen. De Bijbel was het eerste boek dat massaal werd verspreid en zorgde voor nog een revolutie: die van het massaal zelf lezen.

Sinds de val van de Muur onderhandelen Duitsland en de Oost-Europese landen over teruggave van tijdens de Tweede Wereldoorlog door de wederzijdse legers geroofde kunstschatten. Dat die in bepaalde gevallen nog worden gekoesterd als oorlogsbuit, bemoeilijkt de onderhandelingen. Zo heeft bijvoorbeeld de Russische Doema geweigerd de waardevolle collectie moderne Europese kunst uit de Hermitage in Sint-Petersburg terug te geven. Veruit het grootste deel daarvan is indertijd door het Rode Leger buitgemaakt in Duitse musea.

Gepost op

Japans bedrijf moet arbeiders WO II betalen

Een woordvoerder van Mitsui zei dat de onderneming tegen de uitspraak in beroep gaat.

Het is voor het eerst dat een Japanse rechter een Japans bedrijf mede verantwoordelijk stelt voor de inzet van dwangarbeiders in de oorlog. Rechter Motoaki Kimura stelt in het vonnis dat de onderneming en de Japanse overheid „gezamenlijk een misdrijf hebben begaan” door Chinese dwangarbeiders naar Japan over te brengen. De overheid is echter door de grondwet van voor de oorlog van vorderingen gevrijwaard, stelt Kimura.

Ondanks kritiek uit binnen- en buitenland blijft de Japanse regering weigeren schadevergoeding te betalen aan individuen. In het begin van de jaren ’40 heeft het Japanse leger naar schatting 40.000 Chinezen gevangengenomen en te werk gesteld in Japan, voornamelijk in de havens en kolenmijnen.

Gepost op

Bunker Churchill voor ?t eerst open

Het bouwwerk moest de toenmalige minister-president van Groot-Brittannië beschermen bij een Duitse inval. De ondergrondse schuilplaats, het ’broertje’ van de veel bekendere bunker in het centrum van Londen, is een van de best bewaarde geheimen van de Tweede Wereldoorlog. Naar het schijnt wist zelfs koning George VI niet precies waar de schuilplaats was.

Terwijl de andere bunker werd omgebouwd tot museum, is deze in een noordelijke buitenwijk van Londen gelegen bunker meer dan vijftig jaar vergeten. Het Paddock genoemde bouwwerk was bedoeld als de laatste toevlucht voor de premier en zijn kabinet.

De Paddock is geheel bestand tegen bominslagen, ligt 12 meter onder de grond en heeft 1,5 meter dikke muren van gewapend beton. Churchill, van wie gezegd wordt dat hij de bunker haatte, heeft hem slechts ??n keer gebruikt. Om hem te testen…

Gepost op

Benes wees 3 miljoen Duitsers uit

Bij de totstandkoming van de Tsjecho-Slowaakse republiek na de Eerste Wereldoorlog -een oorlog die voor de dubbelmonarchie verloren ging- vroegen de Sudeten-Duitsers om aansluiting bij Duitsland. De geallieerde overwinnaars van de oorlog wezen dit echter af. De naam Sudeten-Duitsers is overigens afkomstig van een bergketen in Midden-Europa die onder andere door het gebied langs de Duits-Tsjechische grens loopt, waar de Sudeten-Duitsers in groten getale woonden.

Benes werd minister van Buitenlandse Zaken in de jonge republiek, schopte het tot voorzitter van de Volkenbond en nam in 1935 het presidentschap over van de toen zittende president Masaryk. Na het akkoord van München in 1938 trad de 54-jarige Benes af. Het verdrag bepaalde dat Tsjecho-Slowakije de gebieden langs de Duitse grens waar de Sudeten-Duitsers woonden, moest afstaan aan Hitler-Duitsland. Benes kon zich hierin niet vinden, vertrok naar de Verenigde Staten en werd hoogleraar filosofie aan de universiteit van Chicago. Twee jaar later, na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, vertrok hij naar Londen, waar hij president werd van de Tsjecho-Slowaakse regering in ballingschap.

In 1945 keerde Benes terug naar Praag, waar de Tsjechen en Slowaken hem opnieuw tot president kozen. Een van zijn eerste daden was het tekenen van een aantal decreten die het mogelijk maakten 3 miljoen Sudeten-Duitsers en 100.000 Hongaren, die collectief werden beschuldigd van collaboratie met het nazi-regime, het land uit te zetten.

Gepost op

Boek wijst verrader Achterhuis aan

Otto Frank, die een bedrijfje in specerijen en geleermiddelen had, zou in de eerste oorlogsjaren aan Duitsers hebben geleverd. Volgens de Britse schrijfster blijkt dat uit nooit eerder gepubliceerde particuliere dagboeken en brieven en uit documenten uit niet-openbare Nederlandse bronnen, waarop zij tijdens haar onderzoek stuitte.

Een informant van de SD (Sicherheitsdienst) van de bezetters, de Amsterdammer Tonny Ahlers, heeft Otto Frank met die handel gechanteerd, aldus Lee. Zij maakt volgens de uitgever in haar boek „met grote precisie” aannemelijk dat het ook deze man is geweest die de familie Frank heeft verraden. Op 4 augustus 1944 werden Otto, Edith, Margot en Anne in Het Achterhuis opgepakt. De rechercheurs die het verraad onderzochten namen Ahlers niet serieus.

Na de oorlog zou Ahlers Otto Frank in zijn greep hebben gehouden. De mannen ontmoetten elkaar volgens de door Lee ingeziene documenten, zoals een agenda van Otto Frank met aantekeningen, enkele malen. Dat zou zelfs zijn gebeurd twee dagen nadat Otto Frank had vernomen dat Edith, Margot en Anne overleden waren. Omdat hij problemen had door zijn Duitse nationaliteit, zou hij Ahlers tegenover de Nederlandse autoriteiten de hand boven het hoofd hebben gehouden. Ahlers zat toen in de gevangenis wegens collaboratie.

Volgens Lee kunnen de chantage en de problemen verklaren waarom Otto Frank ook niet meer wenste mee te werken aan andere onderzoeken, zoals van Simon Wiesenthal. Ahlers overleed twee jaar geleden.

Voor de betrokkenheid van Ahlers bij de aanhouding van de familie Frank kan vooralsnog slechts indirect bewijs worden aangevoerd, gaf Lee woensdagmorgen toe in de Volkskrant. Ahlers was niet aanwezig bij de inval in Het Achterhuis. Het beslissende telefoontje naar de SD is naar alle waarschijnlijkheid niet door hem gepleegd. Maar zijn antecedenten en de chronologie van de dramatische gebeurtenissen spreken tegen hem.

Voor de Anne Frank Stichting is het ontbreken van sluitend bewijs een bezwaar tegen het boek. „We zijn blij met dit uitgebreide onderzoek”, reageert Mariette Huisjes, woordvoerder voor de stichting. „Maar in het boek lopen de feiten en de suggesties te veel door elkaar. Lee noemt theorieën met een grote stelligheid, terwijl daar niet echt een aanwijzing voor is. Dat Otto Frank in 1940 kruiden, zoals nootmuskaat en kaneel, leverde aan het Duitse leger staat vast. Dat blijkt uit kasboeken. Maar dat Frank ook na 1940 aan de Duitsers leverde, is een theorie van de schrijfster. Evenals de constructie over het verraad van Ahlers.”

De biografie ontleent haar betekenis niet louter aan het verraad van Ahlers, aldus Lee in de Volkskrant. „Zelfs als mijn hypothese ooit zou worden weerlegd, rest de opmerkelijke rol die Ahlers heeft gespeeld in het leven van Frank. Hoe schimmig de figuur van Ahlers ook moge zijn geweest, hun afgedwongen bondgenootschap geeft profiel aan Frank. Tot dusverre was dat nogal een eendimensionale figuur: de begripvolle, geduldige en ideale vaderfiguur. Nu blijkt die vader onder ongewone omstandigheden beoordelingsfouten te hebben gemaakt en dat maakt hem er heel wat menselijker op.”

Gepost op

Ex-SS?er Viel te ziek voor celstraf

Dat heeft de rechtbank in Ravensburg bepaald en vrijdag meegedeeld. Viel werd in april wegens zevenvoudige moord veroordeeld tot twaalf jaar cel.

De 84-jarige man is overgebracht naar een gewoon ziekenhuis, waar hij wordt behandeld wegens kanker. In 2001 achtte de rechtbank Viel schuldig aan de moord op zeven Joodse dwangarbeiders in 1945. Hij pleegde deze misdaad in de Tsjechische plaats Litomerice, nabij het toenmalige concentratiekamp Theresienstadt.

Viel werd in oktober 1999 in de Beierse plaats Wangen aangehouden, nadat de Canadese oud-hoogleraar Adalbert Lallier had gezegd dat hij als jong soldaat in de SS de schietpartij had gezien. Viel heeft altijd volgehouden onschuldig te zijn. De officier van justitie had levenslang geëist.

Viel werd na de Tweede Wereldoorlog een alom geacht journalist van regionale kranten. In 1983 kreeg hij een onderscheiding van de overheid.

Gepost op

Vaticaan opent sommige geheime oorlogsarchieven

Wetenschappers die documenten over de omstreden oorlogspaus Pius XII willen bestuderen, moeten echter geduld hebben. Die stukken zijn pas na 2005 voor hen toegankelijk. Dat blijkt uit een verklaring die het Vaticaan gisteren heeft verspreid. Begin volgend jaar maakt het „een deel” van de archieven openbaar over de periode voorafgaande aan 1939, toen de toekomstige paus Pius XII ambassadeur van het Vaticaan in Duitsland was. De documenten gaan over de betrekkingen tussen het Vaticaan en Duitsland van 1922 tot 1939.

Over ongeveer drie jaar gaan de archieven over de periode 1939 tot 1958 open. Pius XII was toen paus. Van verschillende zijden wordt hij ervan beschuldigd te hebben gezwegen over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wetenschappers in de hele wereld en met name Joodse organisaties hadden het Vaticaan herhaaldelijk gevraagd de archieven over Pius XII te openen.