Gepost op

Polen geeft Lutherbijbel terug

De historische Bijbel in de vertaling die Luther in 1534 voltooide, heeft meer dan vijftig jaar in de Poolse plaats Krakow gelegen. Duitse bibliothecarissen hadden hem daar in de Tweede Wereldoorlog naartoe gebracht om het monumentale boek te vrijwaren voor de geallieerde bombardementen.

Voor de Duitsers markeerde Luthers bijbelvertaling niet alleen de opkomst van het protestantisme maar ook die van hun eenheidstaal, het Hochdeutsch.

Luthers Bijbel kwam nauwelijks zestig jaar na de uitvinding van de boekdrukkunst van de persen. De Bijbel was het eerste boek dat massaal werd verspreid en zorgde voor nog een revolutie: die van het massaal zelf lezen.

Sinds de val van de Muur onderhandelen Duitsland en de Oost-Europese landen over teruggave van tijdens de Tweede Wereldoorlog door de wederzijdse legers geroofde kunstschatten. Dat die in bepaalde gevallen nog worden gekoesterd als oorlogsbuit, bemoeilijkt de onderhandelingen. Zo heeft bijvoorbeeld de Russische Doema geweigerd de waardevolle collectie moderne Europese kunst uit de Hermitage in Sint-Petersburg terug te geven. Veruit het grootste deel daarvan is indertijd door het Rode Leger buitgemaakt in Duitse musea.

Gepost op

Japans bedrijf moet arbeiders WO II betalen

Een woordvoerder van Mitsui zei dat de onderneming tegen de uitspraak in beroep gaat.

Het is voor het eerst dat een Japanse rechter een Japans bedrijf mede verantwoordelijk stelt voor de inzet van dwangarbeiders in de oorlog. Rechter Motoaki Kimura stelt in het vonnis dat de onderneming en de Japanse overheid „gezamenlijk een misdrijf hebben begaan” door Chinese dwangarbeiders naar Japan over te brengen. De overheid is echter door de grondwet van voor de oorlog van vorderingen gevrijwaard, stelt Kimura.

Ondanks kritiek uit binnen- en buitenland blijft de Japanse regering weigeren schadevergoeding te betalen aan individuen. In het begin van de jaren ’40 heeft het Japanse leger naar schatting 40.000 Chinezen gevangengenomen en te werk gesteld in Japan, voornamelijk in de havens en kolenmijnen.

Gepost op

Bunker Churchill voor ?t eerst open

Het bouwwerk moest de toenmalige minister-president van Groot-Brittannië beschermen bij een Duitse inval. De ondergrondse schuilplaats, het ’broertje’ van de veel bekendere bunker in het centrum van Londen, is een van de best bewaarde geheimen van de Tweede Wereldoorlog. Naar het schijnt wist zelfs koning George VI niet precies waar de schuilplaats was.

Terwijl de andere bunker werd omgebouwd tot museum, is deze in een noordelijke buitenwijk van Londen gelegen bunker meer dan vijftig jaar vergeten. Het Paddock genoemde bouwwerk was bedoeld als de laatste toevlucht voor de premier en zijn kabinet.

De Paddock is geheel bestand tegen bominslagen, ligt 12 meter onder de grond en heeft 1,5 meter dikke muren van gewapend beton. Churchill, van wie gezegd wordt dat hij de bunker haatte, heeft hem slechts ??n keer gebruikt. Om hem te testen…

Gepost op

Benes wees 3 miljoen Duitsers uit

Bij de totstandkoming van de Tsjecho-Slowaakse republiek na de Eerste Wereldoorlog -een oorlog die voor de dubbelmonarchie verloren ging- vroegen de Sudeten-Duitsers om aansluiting bij Duitsland. De geallieerde overwinnaars van de oorlog wezen dit echter af. De naam Sudeten-Duitsers is overigens afkomstig van een bergketen in Midden-Europa die onder andere door het gebied langs de Duits-Tsjechische grens loopt, waar de Sudeten-Duitsers in groten getale woonden.

Benes werd minister van Buitenlandse Zaken in de jonge republiek, schopte het tot voorzitter van de Volkenbond en nam in 1935 het presidentschap over van de toen zittende president Masaryk. Na het akkoord van München in 1938 trad de 54-jarige Benes af. Het verdrag bepaalde dat Tsjecho-Slowakije de gebieden langs de Duitse grens waar de Sudeten-Duitsers woonden, moest afstaan aan Hitler-Duitsland. Benes kon zich hierin niet vinden, vertrok naar de Verenigde Staten en werd hoogleraar filosofie aan de universiteit van Chicago. Twee jaar later, na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, vertrok hij naar Londen, waar hij president werd van de Tsjecho-Slowaakse regering in ballingschap.

In 1945 keerde Benes terug naar Praag, waar de Tsjechen en Slowaken hem opnieuw tot president kozen. Een van zijn eerste daden was het tekenen van een aantal decreten die het mogelijk maakten 3 miljoen Sudeten-Duitsers en 100.000 Hongaren, die collectief werden beschuldigd van collaboratie met het nazi-regime, het land uit te zetten.

Gepost op

Boek wijst verrader Achterhuis aan

Otto Frank, die een bedrijfje in specerijen en geleermiddelen had, zou in de eerste oorlogsjaren aan Duitsers hebben geleverd. Volgens de Britse schrijfster blijkt dat uit nooit eerder gepubliceerde particuliere dagboeken en brieven en uit documenten uit niet-openbare Nederlandse bronnen, waarop zij tijdens haar onderzoek stuitte.

Een informant van de SD (Sicherheitsdienst) van de bezetters, de Amsterdammer Tonny Ahlers, heeft Otto Frank met die handel gechanteerd, aldus Lee. Zij maakt volgens de uitgever in haar boek „met grote precisie” aannemelijk dat het ook deze man is geweest die de familie Frank heeft verraden. Op 4 augustus 1944 werden Otto, Edith, Margot en Anne in Het Achterhuis opgepakt. De rechercheurs die het verraad onderzochten namen Ahlers niet serieus.

Na de oorlog zou Ahlers Otto Frank in zijn greep hebben gehouden. De mannen ontmoetten elkaar volgens de door Lee ingeziene documenten, zoals een agenda van Otto Frank met aantekeningen, enkele malen. Dat zou zelfs zijn gebeurd twee dagen nadat Otto Frank had vernomen dat Edith, Margot en Anne overleden waren. Omdat hij problemen had door zijn Duitse nationaliteit, zou hij Ahlers tegenover de Nederlandse autoriteiten de hand boven het hoofd hebben gehouden. Ahlers zat toen in de gevangenis wegens collaboratie.

Volgens Lee kunnen de chantage en de problemen verklaren waarom Otto Frank ook niet meer wenste mee te werken aan andere onderzoeken, zoals van Simon Wiesenthal. Ahlers overleed twee jaar geleden.

Voor de betrokkenheid van Ahlers bij de aanhouding van de familie Frank kan vooralsnog slechts indirect bewijs worden aangevoerd, gaf Lee woensdagmorgen toe in de Volkskrant. Ahlers was niet aanwezig bij de inval in Het Achterhuis. Het beslissende telefoontje naar de SD is naar alle waarschijnlijkheid niet door hem gepleegd. Maar zijn antecedenten en de chronologie van de dramatische gebeurtenissen spreken tegen hem.

Voor de Anne Frank Stichting is het ontbreken van sluitend bewijs een bezwaar tegen het boek. „We zijn blij met dit uitgebreide onderzoek”, reageert Mariette Huisjes, woordvoerder voor de stichting. „Maar in het boek lopen de feiten en de suggesties te veel door elkaar. Lee noemt theorieën met een grote stelligheid, terwijl daar niet echt een aanwijzing voor is. Dat Otto Frank in 1940 kruiden, zoals nootmuskaat en kaneel, leverde aan het Duitse leger staat vast. Dat blijkt uit kasboeken. Maar dat Frank ook na 1940 aan de Duitsers leverde, is een theorie van de schrijfster. Evenals de constructie over het verraad van Ahlers.”

De biografie ontleent haar betekenis niet louter aan het verraad van Ahlers, aldus Lee in de Volkskrant. „Zelfs als mijn hypothese ooit zou worden weerlegd, rest de opmerkelijke rol die Ahlers heeft gespeeld in het leven van Frank. Hoe schimmig de figuur van Ahlers ook moge zijn geweest, hun afgedwongen bondgenootschap geeft profiel aan Frank. Tot dusverre was dat nogal een eendimensionale figuur: de begripvolle, geduldige en ideale vaderfiguur. Nu blijkt die vader onder ongewone omstandigheden beoordelingsfouten te hebben gemaakt en dat maakt hem er heel wat menselijker op.”

Gepost op

Ex-SS?er Viel te ziek voor celstraf

Dat heeft de rechtbank in Ravensburg bepaald en vrijdag meegedeeld. Viel werd in april wegens zevenvoudige moord veroordeeld tot twaalf jaar cel.

De 84-jarige man is overgebracht naar een gewoon ziekenhuis, waar hij wordt behandeld wegens kanker. In 2001 achtte de rechtbank Viel schuldig aan de moord op zeven Joodse dwangarbeiders in 1945. Hij pleegde deze misdaad in de Tsjechische plaats Litomerice, nabij het toenmalige concentratiekamp Theresienstadt.

Viel werd in oktober 1999 in de Beierse plaats Wangen aangehouden, nadat de Canadese oud-hoogleraar Adalbert Lallier had gezegd dat hij als jong soldaat in de SS de schietpartij had gezien. Viel heeft altijd volgehouden onschuldig te zijn. De officier van justitie had levenslang geëist.

Viel werd na de Tweede Wereldoorlog een alom geacht journalist van regionale kranten. In 1983 kreeg hij een onderscheiding van de overheid.

Gepost op

Vaticaan opent sommige geheime oorlogsarchieven

Wetenschappers die documenten over de omstreden oorlogspaus Pius XII willen bestuderen, moeten echter geduld hebben. Die stukken zijn pas na 2005 voor hen toegankelijk. Dat blijkt uit een verklaring die het Vaticaan gisteren heeft verspreid. Begin volgend jaar maakt het „een deel” van de archieven openbaar over de periode voorafgaande aan 1939, toen de toekomstige paus Pius XII ambassadeur van het Vaticaan in Duitsland was. De documenten gaan over de betrekkingen tussen het Vaticaan en Duitsland van 1922 tot 1939.

Over ongeveer drie jaar gaan de archieven over de periode 1939 tot 1958 open. Pius XII was toen paus. Van verschillende zijden wordt hij ervan beschuldigd te hebben gezwegen over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wetenschappers in de hele wereld en met name Joodse organisaties hadden het Vaticaan herhaaldelijk gevraagd de archieven over Pius XII te openen.

Gepost op

Eigenaars gelden WOII gezocht

De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) maakte dit dinsdag bij de presentatie van het jaarverslag over 2001 bekend. Uit vergelijkingen van de rekeningen met lijsten van overledenen -initiaal en achternaam- blijkt dat het vermoedelijk gaat om rekeningen van mensen die de Tweede Wereldoorlog niet hebben overleefd.

In de oorlog was het gezamenlijke saldo 90.000 gulden. Voor 90 procent gaat het om spaarrekeningen waarvan het tegoed op een bepaald moment wel is opgenomen, maar waar een storting van rente nog volgde. De banken hadden al 2,3 miljoen euro voor deze individuele claims gereserveerd.

Het bestuur van de nieuwe stichting zal bestaan uit twee NVB-leden en twee vertegenwoordigers van Joodse instellingen. Voorzitter is oud-minister van Justitie W. Sorgdrager. In maart 2002 wordt met advertenties in Nederlandse, Amerikaanse en Israëlische kranten bekendgemaakt dat deze rekeningen nog niet zijn opgeëist.

Eerder al hielden andere stichtingen onder de naam ”Sjoa” zich bezig met individuele aanspraken op verzekeraars en op effecteninstellingen.

Gepost op

Meer kans op nieuw proces tegen SS?er

Tot op heden maakte justitie altijd melding van vier personen die Hoogendam -alias de beul van Hoogeveen- had opgepakt en die later omkwamen in kampen of zijn vermoord. Het zijn echter niet vier, maar zeker tien personen die omkwamen als gevolg van het schrikbewind van Hoogendam. Na de Tweede Wereldoorlog vluchtte Hoogendam naar Duitsland, waar hij nog steeds woont.

De Hoogeveense historicus Albert Metselaar, die diverse publicaties aan Hoogendam wijdde, zegt desgevraagd de tien namen op papier te hebben. Hij werkt het dossier momenteel uit en zal zijn bevindingen binnenkort overdragen aan de Arnhemse officier van justitie mr. M. de Roos-Schoenmakers, belast met de opsporing en vervolging van oorlogsmisdadigers.

De rechtbank in Assen besliste vorige week dat Hoogendam op grond van het vonnis in 1950 niet meer bij verstek kan worden gestraft. De feiten waar het om ging, betroffen „het in vreemde krijgsdienst treden” en „mishandeling van diverse personen.” Die zaken zijn inmiddels verjaard. De rechter stond vorige week niet toe dat de aanklacht van destijds zou worden verzwaard met „oorlogsmisdaden”, waar geen verjaring voor geldt.

Een geheel nieuw proces, met als nieuw uitgangspunt de tien omgekomen personen, behoort zeker tot de mogelijkheden. Zo’n proces kan lang gaan duren, maar volgens historicus Metselaar is dat niet erg. „Hoogendam zal zich dan in ieder geval onveilig voelen.” Dirk Hoogendam voerde in de Tweede Wereldoorlog in Hollandscheveld een waar schrikbewind. Zo schepte hij er behagen in om gevangenen met zijn vuisten te bewerken. Dat leverde hem de bijnaam De Bokser op.