Gepost op

Airborne Monument Oosterbeek

Hier staat onder andere het verloop van de Slag op en de reden waarom het monument is opgericht: Doch in hun hart bleef leven de herinnering aan deze heldhaftige Engelse soldaten, die ook voor onze bevrijding streden en vielen. Toen de inwoners van Oosterbeek terugkeerden, besloten zij spontaan van hun hulde, eerbied en dankbaarheid getuigenis af te leggen door het stichten van een gedenkteken.
Na de oorlog werd dit monument opgericht met geld van de burgers. De eerste herdenking vond tussen de ruines plaatse.


Bron: De Slag om Arnhem Monumenten Site

Gepost op

Veteranen centraal bij herdenking Market Garden, laatste grote viering

Op deze dag zijn vertegenwoordigers van de diverse geallieerde landen
aanwezig. Ook zijn er afgevaardigden uit Tsjechi?, Slowakije en Polen, landen
die hier ook meegevochten hebben.

Bijzondere gasten zijn zes leden van de Nijmegen Company van de Grenadier Guards
uit Londen. Dit Britse legeronderdeel vervulde een belangrijke rol in de strijd
om de Waalbrug. Om de herinnering levend te houden draagt een van de compagnie?n
de naam Nijmegen. Zondag 19 september verzorgen zij bij de verschillende
activiteiten de erewacht.

Maar centraal staan de honderden veteranen uit Amerika, Canada en
Groot-Brittanni? voor wie deze laatste grote herdenking een bijzondere
gebeurtenis is.

Programma

De dag begint in de St. Stevenskerk met een oecumenische herdenkingsdienst. Deze
begint om 10.30 uur. Aan deze dienst wordt medewerking verleend door het koor
van de St.Mary and St. Ann?s Chapel uit Amsterdam.

Om 14.30 uur paraderen de veteranen door de Nijmeegse binnenstad. Vanaf de Grote
Markt lopen zij naar het Traianusplein. De parade wordt muzikaal begeleid door
de Drumfanfare van de Luchtmachtkapel, de Amerikaanse 6th Fleetband en de
Nijmeegse doedelzakband Batavorum.

Bij het bevrijdingsmonument is om 15.00 uur een korte herdenkingsplechtigheid,
gevolgd door kranslegging. Daarna zullen de veteranen op historische voertuigen
de Waalbrug oversteken. De 40 voertuigen, waaronder 2 Shermantanks zijn daarna
nog te bezichtigen op de Waalkade.

Tussen de programmaonderdelen in krijgen de veteranen een lunch aangeboden in De
Vereeniging. De dag wordt afgesloten met een feestelijk diner. Daar krijgt elke
veteraan een herdenkingsmedaille uitgereikt.

Ook het Amerikaanse leger is vertegenwoordigd met een vlaggenwacht.

Toegang

De plaatsruimte in de St.Stevenskerk is beperkt. Een groot deel daarvan is
gereserveerd voor de veteranen. Belangstellenden kunnen toegangskaarten
bestellen op telefoonnummer 024-329 23 86 of via e-mail
j.hoevenaars@nijmegen.nl . De
kaart(en) worden u dan toegezonden zolang er ruimte is. De parade en
middagplechtigheid op het Traianusplein zijn vrij toegankelijk.

In verband met de herdenkingsplechtigheden zijn een aantal verkeersmaatregelen
van kracht. Zo zullen de Waalbrug en het Traianusplein van 14.00-17.00
afgesloten zijn. De lijndiensten rijden dan niet door de binnenstad, maar volgen
de maandagroute.

Gepost op

Market Garden

Na de invasie op 6 juni 1944 in Normandi? konden de geallieerden pas rond 20
augustus uit hun bruggehoofd breken, om dan in een enorm tempo en met een macht
van 1 miljoen Amerikanen, Britten, Canadezen, Fransen, Polen en Nederlanders de
vijand door Frankrijk en Belgi? voor zich uit te jagen. In zes dagen leggen de
geallieerde tanks meer dan 560 km af. Brussel en Antwerpen worden op 3 resp. 4
september bevrijd. De verslagen Duitsers trekken in wanorde door Zuid-Nederland,
richting Heimat. In die euforie werd het in Nederland Dolle Dinsdag. Na de
verovering van Antwerpen, lassen de geallieerden een adempauze in. Dat was een
tactische fout. Antwerpen en de havens zijn dan weliswaar bevrijd maar
onbruikbaar omdat de Duitsers beide oevers van de Schelde nog beheersen. De
adempauze biedt de Duitsers de gelegenheid om zich te hergroeperen; er komt
versterking uit Duitsland en het 15e Duitse leger slaagt erin volledig bewapend
uit Zeeuws-Vlaanderen te ontsnappen en Noord-Brabant te bereiken. Als de
geallieerden op 6 september de aanval hervatten, vinden zij de Duitsers paraat.
Het offensief verloopt dan bijzonder moeizaam. Op geallieerd niveau heerst
ernstig meningsverschil over de te volgen strategie. Eisenhower is voorstander
van een opmars over een breed front naar Rijn en Ruhr. Montgomery ziet meer in
een speerpuntoffensief dat de Duitse troepen in Nederland in twee?n moet
splijten waardoor de weg naar de Ruhr openvalt. Montgomery krijgt zijn zin. Het
1 e Geallieerde Airborne Corps wordt onder zijn bevel geplaatst. Op 17 september
zal het Britse 30e Legercorps vanuit het bruggenhoofd in Belgi? via een ‘tapijt’
met de codenaam ‘Market’ van luchtlandingstroepen oprukken via Valkenswaard,
Eindhoven, Veghel, Grave, Nijmegen en Arnhem naar het IJsselmeer. Het tapijt zal
worden gelegd door de 101e Amerikaanse Airborne divisie bij Eindhoven, de 82e
Amerikaanse Airborne divisie bij Nijmegen en de 1e Britse Airborne divisie
aangevuld met Poolse parachutisten bij Arnhem. Zij moeten snel de bruggen over
kanalen en rivieren veroveren om onder de codenaam ‘Garden’ de opmarsroute voor
het 30e Britse corps open te houden. Voor de flankbeveiliging wordt het 8e en
12e Britse legerkorps ingezet. Op het hoogste Duitse niveau hadden intussen
commandowisselingen plaatsgevonden. Hitler riep zijn opperbevelhebber in het
Westen -G?nther von Kl?ge- op het matje die eerder die zomer von Rundstedt was
opgevolgd. Op weg naar Duitsland maakt hij een eind aan zijn leven. Zijn
opvolger werd veldmaarschalk Walter Model.

Goering bood op 4 september 20.000 parachutisten aan en liet 10.000 man
Luftwaffe-personeel omscholen tot infanterist. Het waren deze infanteristen die
Model voor de verdediging bij het Albertkanaal tot zijn beschikking kreeg.
Generaloberst Kurt Student kreeg de leiding over Goerings nieuwbakken
parachutisten en ook het uit Zeeuws-Vlaanderen ontsnapte 15e Leger kwam onder
zijn bevel.

Model verplaatste zijn hoofdkwartier naar Oosterbeek en Student vestigde zich
in Vught. Zij waren er zich in de verste verte niet van bewust dat zij
kwartieren betrokken midden in het door geallieerden geplande landingsgebied.
Maar er was meer. Door zuiver toevallige omstandigheden belandden restanten van
de ge Hohenstaufen en de 10e Frundsberg Panzerdivisies omstreeks september in
Gelderland. Beide corpsen waren uitgesproken elite troepen. Zij waren ontsnapt
uit Frankrijk. De bedoeling was hen op de Veluwe op verhaal te laten komen om ze
daarna zo spoedig mogelijk weer in te zetten. De beide divisies kwamen onder
direct commando te staan van de energieke Obergruppenf?hrer Willi Bittrich.

Klik
hier voor een overzichtskaart van Market Garden

De oorspronkelijk operatie heette niet Market Garden, maar ‘Comet’.
Montgomery legde zijn oorspronkelijke Grave, Overasselt en Groesbeek.
Taakstelling: de bruggen over de Maas bij Grave, minstens ??n brug over het
MaasWaalkanaal en de brug over de Waal bij Nijmegen. Voorts zouden de heuvels
bij Groesbeek/Beek moeten worden veroverd. Gekozen werd voor een operatie bij
daglicht om de gevreesde Duitse nachtjagers te ontlopen. Gezien de enorme
aantallen manschappen (meer dan 34.000) en de indrukwekkende hoeveelheden
munitie, uitrusting, jeeps, houwitsers, voedsel en medicamenten, was het
onmogelijk de hele operatie in ??n vlucht uit te voeren -daarvoor ontbraken de
benodigde vliegtuigen- en bleek het niet mogelijk twee vluchten op ??n dag uit
te voeren. Besloten werd: over drie achtereenvolgende dagen, drie
landingsgolven.

Het adembenemende schouwspel van duizenden vliegtuigen met enorme
zweefvliegtuigen voorafgegaan door Spitfires, Mustangs, Hurricanes en Mosquito’s
hadden een apocalyptisch karakter. Het was de prelude van de grootste militaire
operatie ooit op Nederlandse bodem uitgevoerd ?n de grootste en nooit meer
overtroffen luchtlandingsoperatie uit de geschiedenis. Het totaal aan ingezette
vliegtuigen bedroeg 13.000 met 2600 gliders. Het verloop van de strijd is
bekend. Zowel de 101e als de 812e Airborne divisie slaagde in vrijwel alle
opdrachten, zij het met 1 1/2 dag vertraging.

Het meest cruciale moment van de gehele operatie was woensdagmiddag 20
september. Na drie dagen verbeten strijd aan de zuidkant van de Nijmeegse
Waalbrug was het de 82e Airborne divisie niet gelukt de brug te nemen.

Gavin besloot met een meesterzet tot een oversteek van de Waal in grote
kano’s, drie km. stroomafwaarts van de brug. Het lukte, maar van de 26 boten die
de eerste oversteek maakten kwamen er slechts 13 op de Lentse oever aan. Alleen
al bij die crossing verloren de Amerikanen ongeveer 100 man aan doden en
gewonden. De Amerikanen slagen erin de noordelijke oprit van de brug te
veroveren en vrijwel gelijktijdig arriveren vier tanks van de Grenadier Guards
onder commando van Peter Carrington. (De latere minister van Buitenlandse Zaken
en voormalig secretaris-generaal van de NAVO, red.) Sergeant Robertson steekt
als eerste de brug over, maar heeft zijn testament al gemaakt, denkend dat de
brug op het moment van de crossing de lucht in zal gaan. Tot tweemaal toe
springt hij over op een andere tank omdat de Duitsers een treffer plaatsen en in
de euforie van het overleven raast hij over de grootste overspanning van Europa
door het dorp Lent, richting Arnhem. Carrington -in de laatste tank- realiseert
zich dat hij de brug in z’n eentje moet houden tot er versterking komt. Dat
duurde nog 40 minuten. Het waren de zwaarste 40 minuten van zijn leven zoals hij
later op de Nederlandse TV verklaart. Terugkijkend op deze in veel opzichten
unieke operatie zijn er nogal wat fouten gemaakt bij de planning en met veel
gemiste kansen te velde. Kort samengevat komen die op het volgende neer.

Op de 1 e plaats het verzuim van het 30e Britse corps om na de verovering van
Antwerpen door te stoten naar Woensdrecht en de Kreekrakdam -om de achterdeur
waarlangs het 15e Duitse Leger wilde ontsnappen- in het slot te gooien. De
luttele kilometers die de Guards Armoured Division nog had moeten afleggen,
velde het vonnis over Montgomery’s concept.

Op de 2e plaats de 80.000 Duitsers met een formidabele uitrusting rukken
daardoor via Walcheren en Zuid-Beveland op naar Noord-Brabant. Van Duitse zijde
is later vastgesteld dat de Wehrmacht in die dagen inderdaad rijp was voor de
genadeslag. Toen Market Garden na de eerste vier dagen vastliep, kwam dat in
belangrijke mate door de pressie van eenheden van het 15e Leger. Market Garden
raakte in het slop, de tijdschema’s klopten van geen kanten meer, Nijmegen werd
pas in de middag van 20 september bereikt 36 uur te laat

waardoor Arnhem buiten bereik bleef van het grondleger. Op de 3e plaats. De
gesprongen brug bij Son veroorzaakte ruim 8 uur vertraging bij de opmars van het
grondleger.

Op de 4e plaats. De logistiek, toch zo belangrijk bij een dergelijke
operatie, klopte van geen kanten. Het gehele Britse 30e corps met meer dan
20.000 voertuigen, waaronder vele zware rupsvoertuigen, moest over een smalle
weg van Valkenswaard naar Nijmegen oprukken. Vanuit Eindhoven leiden niet meer
wegen naar Nijmegen dan die ene route via Son, Veghei en Grave. De uitschakeling
door pech of vijandelijke actie van tanks moest onherroepelijk lijden tot een
blokkade en daarmee tot onherstelbaar tijdverlies. Verder werd over het hoofd
gezien dat er -al waren het alleen maar ambulances en legertrucks- ook retour
verkeer naar Eindhoven zou zijn. Door al die ellende kreeg de Corridor dan
terecht de naam: Helis’s Highway.

Op de 5e plaats. Het belangrijkste voordeel van de inzet van
luchtlandingstroepen is het verrassingselement. Dat kan alleen als je zo dicht
mogelijk aan twee kanten van het te veroveren object wordt gedropt. Bij Market
Garden was dat alleen het geval in Grave.

De dropping bij de Rijnbrug was ver ten westen van Arnhem, op de Ginkelse
hei, evenals de Groesbeekse dropping ver van de Nijmeegse brug. Argument voor
die verre dropping was de zware Duitse Flakbeveiliging. Het bleek echter dat de
Faikbeveitiging niet extra zwaar was en inleidende luchtaanvallen waren een
simpele mogelijkheid geweest om die uit te schakelen.

En dan praat ik maar niet over de vrijwel onbruikbare
radioverbindingsapparatu?r van de Britten bij Arnhem. Of over de falende
weersvoorspellingen.

Tenslotte: Boeken zijn volgeschreven over het verraad van de dubbelspion
Christiaan Lindemans, alias King Kong. Hij zou de operatie Market Garden aan de
Duitse contraspionage hebben verraden. Vast staat dat Lindemans de verkregen
informatie heeft verraden in ruil voor de vrijlating van een door de Duitsers
gevangen genomen familielid.

Maar de Duitse Abwehr hechtte geen geloof aan het verhaal van Lindemans.

Een genotuleerde bijeenkomst op 14 september 1944 op het stafkwartier van
Bittrich, waaraan Model en Harzer deelnamen, sprak met geen woord over een op
handen zijnde luchtlanding bij Arnhem en Nijmegen. Als de Duitse bevelhebbers
inderdaad van de luchtlandingen zouden hebben afgewezen, dan zou Model zijn
hoofdkwartier niet in Oosterbeek en Student het zijne niet in Vught hebben
gevestigd; dan zou de bevelhebber van de 10e SS-Panzerdivisie niet op 16 (!)
september naar een kuuroord vertrokken zijn en zouden de bruggen van Arnhem en
Nijmegen veel zwaarder bewaakt en beveiligd zijn geweest.

Dan zou het vliegveld Deelen niet zijn ontmanteld en zou op 16 september voor
alle Duitse troepen in Nederland Alarmstufe 1 zijn afgekondigd. De H?here SS-
und Polizeif?hrer in Nederland, Hans Rauter, nam uitgerekend op zondag 17
september een vrije dag.

Tot slot blijft het de vraag of Market Garden nu een succes of een verloren
slag is geweest. Die vraag valt niet zonder meer met ja of nee te beantwoorden.
Het is maar vanuit welke invalshoek je kijkt. Internationaal wordt vaak over de
verloren ‘Slag bij Arnhem’ gesproken. En dat is zeker niet ten onrechte.

De uiteindelijk doelstelling om de oorlog v??r Kerstmis 1944 te be?indigen
faalde. Het heeft rond Arnhem bepaald niet ontbroken aan moed en
doorzettingsvermogen en terecht mag gesproken worden van een hero?sche strijd
van licht bewapende parachutisten tegen een overmacht aan zwaar bewapende Duitse
elitetroepen. Bekijken we het vanuit de omvang aan veroverd gebied en het aantal
bevrijde Nederlanders dan mogen we zeker van een succesvolle operatie spreken.
Op ??n na werden alle bruggen veroverd in Brabant en bij Nijmegen. De
taakstelling werd door de Amerikanen, ondanks zware verliezen ruimschoots
gehaald.

Ruim 1 miljoen inwoners ontliepen daardoor de hongerwinter en waren na vier
jaar weer vrije Nederlanders.

Geraadpleegde literatuur, ondermeer: ‘Corridor naar de Rijn’, Hen Bollen

‘De bevrijding van Eindhoven’, Karel Margry

Bovenstaande tekst is de letterlijke weergave van een lezing gehouden op
20 september 1993 in het Provinciehuis te ‘s-Hertogenbosch ter promotie van de
activiteiten van de Stichting Herdenking 50 jaar Operatie Market Garden.


Uit de Terugblik van September 1944
Reeds geplaatst op onze website onder ‘artikelen’.

Gepost op

31 augustus 1944 BRITTEN OVER DE SOMME

In de vroege ochtend heeft een Brits pantserwagenregiment drie bruggen over de rivier bij Amiens, die door de Duitsers zwak werd verdedigd, in handen gekregen. De Duitse legercommandant die in de buurt was is met zijn staf en z?n waardevolle kaarten gevangen genomen.


De Britten hebben de honderd kilometer tussen Seine en Somme in twee dagen afgelegd. Ze zijn doodop van de dolle rit dwars door Beauvais en de vele dorpen van Picardi?. De geplanden Duitse verdedigingslinie bestaat enkel op papier.


Bron: BRTN/Tim Trachet 1994

Gepost op

‘Je houdt je smoel er over, kan je daarop zweren’

Kolonel Meyer heeft na de moorden bij ongewenste getuigen aangedrongen op
zwijgzaamheid. ?Je houdt je smoel er over, kan je daarop zweren?, zegt hij
volgens de Surinaamse administrateur van de schutterij, Johan Wong Swie Wan.

De enige lezing mag zijn, dat de beide ?landverraders? bij een vluchtpoging zijn
omgekomen.

Dat staat ook in het offici?le rapport dat marinier Grift moet ondertekenen.
Gedood op de vlucht, het is tevens de waarheid die door de Nederlandse regering
lang is gebezigd. Een onderzoek volgt hier pas in 1950, als de uitgeweken
hoofdverdachte Jan Kroese Meyer zich reeds heeft verzekerd van een Amerikaans
paspoort.

In 1972, als de affaire weer eens is opgerakeld, antwoordt minister De Koster
van Defensie aan de Tweede Kamer, dat ?de mariniers ongetwijfeld be?nvloed zijn
geweest door de geestesgesteldheid van haat en rancune jegens veronderstelde
landverraders?.

Straffen blijven in alle gevallen uit. Beloningen volgen wel. De moordende
schutters Grift en Verhoeven krijgen al snel een tevredenheidsgetuigenis.

Kolonel Meyer brengt het vanwege zijn optreden tijdens de politionele acties op
Java tot generaal-majoor en een Militaire Willemsorde. Hij overlijdt midden
jaren ?70 in de VS en legt nimmer een offici?le verklaring af over de
gebeurtenissen in Suriname.

De archieven bieden geen zekerheid, maar volgens verschillende getuigen is
?Jantje? Meyer, geboren te Semarang, zelf aanhanger geweest van de Indische NSB.
Frans Harting, ex-kapitein bij het KNIL, bevestigt dat zijn makker Meyer hem in
1939 heeft verteld net te hebben bedankt als ?donateur van de NSB?. Ook de
ledenadministrateur van de beweging herinnert zich ene ?donateur J.K. Meyer?.

De vermoorde Raedt van Oldenbarneveldt, zelf NSB?er heeft kolonel Meyer in
Suriname aan zijn verleden herinnerd en is mogelijk daarom gekeeld.

Maar, het mag de beschuldiging verzachten, de Indische NSB was van een andere,
minder kwalijke kwaliteit dan de Nederlandse; het racistisch element ontbrak, ze
bleek vooral sterk-nationalistisch en anti-Japans.

De 146 mannen die vanuit Indi? naar Suriname zijn verscheept, heten niettemin
eerst ?landverraders?. Die kwalificatie blijkt ook voor het Nederlandse
gouvernement al snel (en ruim voor de verscheping naar Suriname) onhoudbaar. Ze
verandert van ?staatsgevaarlijke? individuen in ?potentieel staatsgevaarlijk? en
later in ?onverzoenlijken? en ?verbitterden?. Maar velen zijn onschuldig en
excuus zal immer uitblijven.

De mannen worden niet eerder dan in juli 1946 vrijgelaten. Sommige familieleden
krijgen pas kort tevoren per postbestelling een teken van leven. De oorlog in
Nederland (en Indi?) is dan reeds lang voorbij.

?De moorden hebben me erg aangegrepen, ook omdat ik me (als beramer van de
ontsnapping-red.) op zekere manier verantwoordelijk voelde?, zegt Lo Hartog van
Banda. ?Ik heb verdriet van dingen die zijn gebeurd, natuurlijk. Maar ik draag
geen haat in me, ik ben niet verbitterd.?

Hartog van Banda is een van de velen die ruim zes jaar zonder gerede aanleiding
gevangen heeft gezeten.

Dit was het laatste deel van een feuilleton dat vanaf dinsdag dagelijks in
het Brabants Dagblad heeft gestaan.

Dinsdag gaat in het Verzetsmuseum in Amsterdam de expositie Wereldoorlog in de
West (Suriname, Nederlandse Antillen en Aruba) voor het publiek open. Daarin
wordt onder meer aandacht besteed aan de interneringen in Suriname. De expositie
loopt tot 28 november.

www.verzetsmuseum.org 

 

In 1949 en 1950 wordt in Suriname en Nederland onderzoek gedaan naar de dood van

Raedt van Oldenbarneveldt en Van Poelje in Fort Zeelandia. Enkele verklaringen
uit de offici?le verhoren van ooggetuigen, zoals die zijn terug te vinden in de
archieven:

Jaques Richinel Frits Maatrijk constateert dat Raedt van Oldenbarneveldt geboeid
is, geen poging tot ontvluchting doet, en desondanks wordt neergeschoten.

Johan Willem Stephanus Wong Swie Wan, militair administrateur in Fort Zeelandia,
hoort ‘het geratel van een tommygun’ en ziet ‘Raedt van Oldenbarneveldt in
elkaar zakken’. De volgende dag spreekt kolonel Meyer tot hem: ?Je hebt het
gebeuren van gisteravond meegemaakt. Je houdt je smoel er over.?

Robert Jaquet Cornelis Hoft, Surinamer, hoort Meyer direct na de moorden zeggen:
?Maak je maar niet warm, deze twee NSB’ers zijn namens mij doodgeschoten?.

Christiaan George Vincentius Knoppel, op de fatale dag wachtcommandant in Fort
Zeelandia: ?Kolonel Meyer vond dat ik niks in mijn rapport hoefde te melden over
het neerschieten van die twee?.

Dr. Anton Eduard Wolf, lijkschouwer, concludeert dat ?projectielen uit een
vuurwapen in den rug van Raedt van Oldenbarneveldt zijn binnengedrongen en dat
er vier projectielen door den buikwand weer buiten het lichaam zijn getreden?.
Bij Van Poelje zijn ?drie projectielen uit een vuurwapen in den rug
binnengedrongen?.


Bron: Brabants Dagblad

Gepost op

30 augustus 1944 DUITSERS VERLIEZEN OLIEBRON

Daarmee hebben de Duitsers hun laatste aanvoer van aardolie verloren. Ze zijn nu aangewezen op dure synthetische olie die ze uit steenkool maken.


De Duitse troepen zijn op verscheidene plaatsen ingesloten door de Roemenen, die intussen officieel in oorlog met Duitsland zijn. Sommige Duitsers vluchten zuidelijk, naar Bulgarije, waar ze meteen ontwapend worden. Hun legers vormen een nieuwe linie in de Karpaten, waarachter ze ?voorlop toch nog- steun van de Hongaren krijgen.


Bron: BRTN/Tim Trachet 1994

Gepost op

Felicitatie na de moord in het Fort Zeelandia

Wat er op die heldere avond van de 6e november 1942 gebeurt, wordt later door
verschillende ooggetuigen verteld. Eerst tegen de waarnemend procureur-generaal
Ernest Eric Gr?nberg in Suriname. Pas als na lang aandringen van diens kant ook
de marechaussee in Nederland opdracht tot onderzoek krijgt van een aanvankelijk
onwillige regering, hoort kapitein Hendrik Jan van der Molen, later
hoofdcommissaris te Amsterdam, de ontstellende waarheid.

Bij de getuigen gaat het om mede-gevangenen van de vermoorde mannen, om
verplegend personeel van ?s Lands Hospitaal in Paramaribo, ambtelijk
betrokkenen, Surinaamse en Nederlandse militairen. De verhalen komen er op neer,
dat de gevangenen

Raedt van Oldenbarneveldt en Van Poelje hardhandig worden ondervraagd door onder
anderen de troepencommandant in Suriname, kolonel Jan Meyer van het Koninklijk
Nederlands Indisch Leger. Hij is het ook die, als zij worden teruggeleid naar
hun cel, staand bij het raam, met een armbeweging aanzet tot moord, aldus
getuigen.

Een van hen is Harmen Grift, de marinier uit Putten die bekent Van Poelje te
hebben gedood. Hij wordt op 18 april 1950 in de kazerne Welschap in Eindhoven
ondervraagd.

Vijf kogels

Grift vertelt dan dat collega Verhoeven vijf kogels afvuurde op Raedt van
Oldenbarneveldt, wiens handen op de rug zijn geboeid. ?Persoonlijk heb ik niet
gezien dat Raedt van Oldenbarneveldt een poging tot ontvluchting heeft
ondernomen.?

Vervolgens is het de beurt aan Grift om Van Poelje terug te brengen naar zijn
cel. Op de plaats waar kort tevoren Raedt van Oldenbarneveldt is doodgeschoten,
pompt hij drie kogels in zijn slachtoffer. Van Poelje is niet meteen dood, hij
gilt het uit en sterft even later in ?s Lands Hospitaal. Grift: ?Ik kan
eigenlijk geen reden waarom ik gevuurd heb op Van Poelje opgeven. Het moet
geweest zijn uit een wraakgevoelen wat ik in het algemeen tegen deze mensen
had.? Pas veel later kwam de marinier er achter dat zijn slachtoffer NSB?er noch
landverrader was.

Bij een tweede verhoor herinnert Grift zich, dat hij en Verhoeven door kolonel
Meyer worden teruggeroepen als ze de mannen na ondervraging ??n voor ??n willen
afvoeren. ?De kolonel verwachtte van ons dat we de gevangenen zouden
neerschieten.?

En tijdens weer een ander verhoor: ?Buiten zijnde, ongeveer ter hoogte van de
plaats waar Raedt van Oldenbarneveldt werd neergeschoten en op circa vijftien
meter verwijderd van het raam, zag ik, terwijl ik omkeek naar dat bewuste raam,
dat de kolonel Meyer, naar ik meen met de rechterarm aan mij een teken gaf
zodanig, dat hij met een vrij uitgestrekte rechterarm uitdrukkelijk wees op Van
Poelje, waaruit ik begreep dat ik deze man moest neerschieten.?

De in Tilburg geboren Verhoeven op zijn beurt weet nog dat kolonel Meyer direct
na het doodschieten van Raedt van Oldenbarneveldt naar hem toekomt. ?Hij zei:
proficiat.?

Verhoeven meldt later: ?De gemoedstoestand waarin ik en zeker ook mijn collega?s
verkeerden was een heel andere dan die van thans. We werden door tal van
berichten opgezweept tot zo groot mogelijke haat.? Aan dat opzwepen, zegt
Verhoeven met vele anderen, neemt de kolonel gretig deel.

Dat twee van de vier gevangenen, Stulemeyer en Kraak, die

avond overleven, is mede te danken aan het fortuin en de

opspelende Surinaamse gevangenisdirecteur Gummels, die op de herrie af is
gekomen en meer moorden verijdelt.

Jan Kroese Meyer.

Wordt op 13 mei 1898 geboren in Semarang (Java). Twintig jaar later kiest hij
voor een carri?re bij het leger.

In 1941 is toenmalig overste Meyer een van de zes officieren van het Koninklijk
Nederlands Indisch Leger (KNIL) die naar het Engelse Wolverhampton wordt
gestuurd om de discipline bij de daar gelegerde Nederlandse eenheid, de Prinses
Irene Brigade, te bevorderen.

Het jaar daarop vertrekt Meyer naar Suriname en wordt daar, in de rang van
kolonel, de hoogste militair en territoriaal commandant.

In juli 1943 moet Meyer, na een botsing met de gouverneur in Suriname Kielstra,
weer vertrekken. Hij wordt commandant van de Nederlandse grondtroepen in
Australi?.

Na de oorlog neemt hij op Java deel aan de politionele acties. Daarbij
onderscheidt hij zich ?door dapperheid? zo staat in de rapportage die hem in
1948 de Militaire Willemsorde oplevert.

Meyer wordt in juni 1948 bevorderd tot generaal.

Op 29 juli 1949 wordt hem eervol ontslag verleend. In datzelfde jaar verhuist
hij naar de Verenigde Staten.

In 1950 doet de Nederlandse marechaussee onderzoek naar Meyer en anderen vanwege
de dood acht jaar eerder van de gevangenen Raedt van Oldenbarneveldt en Van
Poelje in Fort Zeelandia. Hij wordt onder meer verdacht van uitlokking tot moord
en valsheid in geschrifte.

Meyer is in de VS ongrijpbaar voor de Nederlandse justitie. Hij overlijdt in
zijn nieuwe vaderland op 25 november 1972.


Bron: Brabants Dagblad

Gepost op

29 augustus 1944 BRITTEN RUKKEN NOORDWAARTS OP

De Duitse veldmaarschalk Model probeert op de lijn Somme-Aisne een nieuwe verdedigingslinie op te zetten. Maar hij heeft slechts enkele tientallen tanks over. En Duitse vliegtuigen zijn ook niet veel meer te bespeuren.


Met achterhoedegevechten willen de Duitsers de Britse opmars afremmen. Ook de herinneringen aan de voorbije heggeoorlog maakt de Britten voorzichtig. Ondanks het vlakke terrein zijn ze vandaag toch maar 30 km gevorderd.


Bron: BRTN/Tim Trachet 1994

Gepost op

Verzonnen verhaal rond joodse graven

Het is 22 oktober van het jaar 1942 als Lo Hartog van Banda weer eens werk
weigert en wordt opgesloten in het houten gebouwtje, waarin de cellen van
Jodensavanne zijn ondergebracht. Het ligt aan de rand van het kamp, op een
heuveltje. Wil je ontsnappen, dan kan dat het makkelijkst van hieruit, stelt hij
vast.

Eenmaal ontslagen uit de eenzaamheid bespreekt Hartog van Banda een vluchtpoging
met zijn schaakpartner Raedt van Oldenbarneveldt en de gevangenen Van Poelje,
Stulemeyer en Kraak. Ze besluiten om andermaal werk te weigeren, zodat ze in de
cel zullen belanden, in dit geval een veronderstelde poort naar de vrijheid.

Over het vervolg circuleren verschillende verhalen. Stulemeyer vertelt na de
oorlog in het openbaar dat een Nederlandse officier opdracht heeft gegeven om
oude joodse graven te openen en te zoeken naar de juwelen die volgens de
overlevering ook onder de aarde zijn gestopt; de gevangenen hebben ethische
bezwaren.

?Ach nee?, zegt Hartog van Banda, ?Stulemeyer heeft de waarheid mooier
voorgesteld dan ze was. Het verhaal rond de joodse graven heeft hij verzonnen.?
Het bleek voor Lou de Jong evenwel aanvaardbaar genoeg om aan te stippen in ?Het
Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog?.

In een officieel verhoor, samen met oud-gevangene Kraak, vertelt Stulemeyer in
augustus ’49 evenwel tegen de (waarnemend) procureur-generaal van Suriname
Ernest Eric Gr?nberg, dat zij een bevel hebben geweigerd tot het ?op bijzondere
wijze (met de blote handen-red.) reinigen der door de militaire
bewakingsmanschappen met fecali?n besmeurde toiletten?.

Verjaardag

Eenmaal in de zo vurig gewenste gevangenschap, gaat het voor Hartog van Banda
mis. Met zijn lotgenoten heeft hij afgesproken dat de ontsnapping in de nacht
van 4 op 5 november (1942) zal plaatshebben; de maan is dan afwezig, het zal
stikkedonker zijn.

?Maar ja?, zegt hij, ?ik ben op 4 november jarig. En de kampcommandant dacht me
een plezier te doen door me voor mijn verjaardag vrij te laten. Ik kon
bezwaarlijk zeggen: ik blijf liever in de cel.? De ontsnapping heeft plaats
zonder Hartog van Banda.

Het offici?le rapport van de kampleiding meldt: ?5 Nov. 1942 – 6.30 uur – Men
meldt den kampcdt. dat de ge?nterneerden Raedt v. Oldenbarneveldt, van Poelje,
Kraak, Stulemeyer, ontsnapt zijn door een stuk plank uit de achterste cel te
zagen.? En: ?Men kon duidelijk zien dat zij met behulp van zeep het geluid van
het zagen gedempt hebben.?

De vier vluchtelingen willen naar Frans Guyana. Maar de Surinaams-indiaanse
gidsen sporen ze daar op. Daags na de ontsnapping worden de ingerekende
gevangenen naar Paramaribo overgebracht, voor verhoor en bestraffing. Ze
arriveren 6 november in Fort Zeelandia. Enkele uren later zijn twee van hen
dood.

 

 

Jodensavanne ligt ruim 50 kilometer ten zuiden van Paramaribo, aan de
rechteroever van de Suriname-rivier.

Tussen 1650 en 1664 vestigden zich uit Brazili? verjaagde Portugese joden op
deze plaats. Engelse en Nederlandse joden voegden zich bij hen. Ze bouwden er al
snel een houten en vervolgens stenen synagoge. Daarbij ook een begraafplaats.

De joden leefden van de landbouw. Ze zetten vooral suikerplantages op.

Op 10 september 1832 woedde een brand in het dorp, die grote schade aanrichtte.
Dat was

een doodsteek. Vele inwoners waren toen al vertrokken

naar de hoofdstad Paramaribo. Jodensavanne werd een verlaten oord, overwoekerd
door oerwoud.

In maart 1942 werd het desolate bivak een concentratiekamp. De 146 gevangenen
uit Indi? kregen onder meer opdracht joodse graven bloot te leggen. Ze kwamen
tot een totaal van 436. Na het vertrek van de gevangenen kreeg de natuur
andermaal vrij spel.

In de jaren ’60 van de vorige eeuw werd met Nederlandse hulp (de Troepenmacht in
Suriname TRIS) Jodensavanne weer opgeknapt.

In 1971 werd de Stichting Jodensavanne opgericht en de synagoge gerestaureerd


Bron: Brabants Dagblad