Waar waren ze het eerst?
door J. Zwaan, november 1996
Geallieerde overschrijdingen van de Nederlandse grens in september 1944
In Terugblik no. 340 van november-december 1995 schreef A. Lasoe een artikel over de eerste Nederlandse grensoverschrijding bij Eisden op 9 september 1944 door de 113e Amerikaanse Cavaleriegroep. Tevens vermeldde hij welke plaatsen nog meer als eerste claimden de geallieerde troepen als bevrijders Nederland te hebben binnengehaald. Ten bewijze hiervan toonde hij een aantal foto's die deze historische gebeurtenis in monumenten hebben vastgelegd. Hij besloot zijn artikel met de vraag naar wat historisch onderzoek hierover ooit nog aan het licht zal brengen. J. Zwaan doet hiertoe een poging.
Jaren gelden vond een quiz plaats over de Tweede Wereldoorlog voor de televisie. Aan onze nationale geschiedschrijver dr. L. de Jong werd daarin de vraag gesteld:'Welke plaats in Nederland werd als eerste bevrijd?' Hij wist het niet. Lange tijd is men er van uit gegaan, dat op 11 september de eerste geallieerde legereenheid (Engelsen) bij Bergeyk/Valkenswaard voet op Nederlandse bodem zette. Te weten de verkenningspatrouille van luitenant Buchanan-Jardine, om 13.00 uur, bij Bergeyk. Volgens J. Israel en J. Gouverne zou dit echter reeds om 8.00 uur v.m. hebben plaatsgevonden en wel door een patrouille onder commando van ene luitenant Jarvis. Bovendien zou deze grensoverschrijding niet op 11 maar op 10 september hebben plaatsgevonden. Maar dit ook zij. De geschiedenis van de eerste overschrijding bij Bergeyk/Valkenswaard, schijnt te zijn achterhaald. Niet op 10 of 11 september bij Bergeyk/Valkenswaard, maar bij Maastricht op 9 september 1944, schijnt deze gebeurtenis zich te hebben voorgedaan en hiermee te lijkt de vraag ‘waar waren ze het eerst' weer te zijn opgelaaid. ‘De Limburger' kopte reeds op 10 september:'Eerste Amerikanen van cavaleriegroep Red Horse al op 9 september (1944) in Maastricht'. En op 9 september 1995: ‘J. Beckers ontmoette Amerikaanse bevrijders op 9 september 1944', dat was uiteraard ook bij Maastricht. Deze mededeling wordt bevestigd in een Report of Operations van the First United States Army over de periode 1 augustus 1944 tot 22 februari 1945 (XIX Corps Operations van 5 tot 12 september 1944), en in een artikel geschreven door Rainbow Rowell over de 113th Cavalry Victory in World War II, Register Staff Writer bij een niet vermelde Engelstalige krant (knipsel). Het is een verlag van een interview met de Limburger Arno Lasoe over deze gebeurtenis (juni 1995). ‘De Limburger' van 10 september 1994 publiceerde onder de kop: ‘Eerbetoon voor vergeten bevrijders, Cavalry Group Red Horse geeerd met plaquette' een foto van de onthulling dezer plaquette, waarop wordt vermeld:'Ter herinnering aan de leden van de 113th Cavalry Group Red Horse, die op 9 september 1944 als eerste geallieerde legereenheid de Nederlandse grens passeerde tijdens een verkenningstocht'.
Deze overschrijding van de Nederlandse grens bij Maastricht, op 9 september 1944, moet volgens mij, inderdaad worden gezien als de eerste geallieerde patrouille die voet zette op Nederlandse bodem. J. Israel (hij hield over deze materie op de jaarvergadering van de Documentatiegroep ‘40-'45 in 1995 een lezing) en J. Gouverne corrigeren in hun d.d. 6 september 1995 (Kempener Koerier) geplaatste artikel, de tot op heden gangbare mening over de gebeurtenissen bij Bergeyk/Valkenswaard, betreffende de datum en het uur van de grensoverschrijdingen bij deze plaatsen, zoals boven reeds is aangegeven. Maar dit is voor de vraag waar en wanneer de eerste geallieerde bevrijdingstroepen onze grens overschreden niet meer relevant, nu si vastgesteld dat dit de 9e september 1944 bij Maastricht en niet bij Bergeyk/Valkenswaard heeft plaatsgevonden. Dat grensoverschrijdingen door de verkenningspatrouilles niet hoeven samen te vallen met de bevrijding van plaatsen, dorpen en steden, bewijst de geschiedenis. Volgens het officiele geschiedwerk van het MG (militair Gezag), gedurende de Bijzondere staat van Beleg, 14 september-4 maart 1946 (samengesteld door het afwikkelingsbureau Militair Gezag, uit 1946 een uitermate saai maar uitputtend serieus overzicht van 645 pagina's met vele bijlagen), is Maastricht op 14 september 1944 bevrijd en werden Bergeyk en Valkenswaard pas op 18 september 1944 door de geallieerde troepen heroverd. Volgens genoemd MG overzicht vonden de eerste bevrijdingen in ons land plaats op 12 september 1944. Op deze werden bevrijd: Eysden, Mheer en Noorbeek. Noorbeek zou volgens de officiele geschiedschrijving de eer te beurt valleen als eerste van deze drie plaatsen te zijn bevrijd. Het was een kwestie van uren.
Steeds weer zullen in de loop der tijd nieuwe gegevens opduiken. Altijd door zullen geschiedvorsers en professionele historici hun stellingen moeten herzien. En dor wie, en waneer, het laatste woord over een historische gebeurtenis kan worden gesproken, is verborgen in de mist. Niet altijd oordeelt de geschiedenis meteen juist.
| 